De geschiedenis terug naar zee brengen

Maak kennis met Jani Vahto

Ambachtslieden spreken over een gevoel van verantwoordelijkheid om hun projecten duurzaam en zo lang mogelijk mee te laten gaan. Maar hoe bekwaam men ook is, uiteindelijk eist de tijd altijd zijn tol van alles. En wanneer dat gebeurt, heeft de wereld mensen nodig zoals de Finse restaurateur Jani Vahto, die alle inspanningen van eerdere ambachtslieden opmerken en waarderen en hun projecten voortzetten. In het volgende interview vertelt Jani ons over zijn grootste project tot nu toe, de restauratie van de salonboot Bonito uit 1921, en de mentaliteit achter zijn werk.

Geachte Jani, zou u ons willen meenemen op uw reis, vanaf de planning van een project tot aan de eerste proefvaart na de restauratie? Wat houdt elke stap in en wat zijn de respectieve prioriteiten?

Zeker! Wij hebben veel verschillende soorten projecten, maar mijn grootste uitdaging tot nu toe was de restauratie van de saloonboot Bonito uit 1921. De planning van dit project begon al lang voordat ik geboren was, toen mijn vader voor het eerst probeerde de boot te kopen. Zonder succes! Vervolgens raakte de boot begin jaren negentig spoorloos. Mijn vader bracht de boot bij talloze etentjes ter sprake: „Er is een boot die Bonito heet en op een dag zullen we hem vinden en restaureren.“ Verrassend genoeg vonden wij de boot in 2008 bij toeval, toen een bejaarde dame het magazijn bezocht waar mijn vader enkele andere houten boten bewaarde. Zij zei: „O, heeft u oude houten boten? Wij hebben buiten ook een oude houten boot staan en die is zo goed als klaar voor het midzomervuur.“ Mijn vader vroeg of de boot een naam had en zij antwoordde: „Ja, hij heet Bonito!“ Mijn vader viel bijna flauw toen hij zich realiseerde dat het om dezelfde Bonito ging.
Vervolgens mochten wij de boot redden, brachten deze naar ons magazijn en begonnen ons af te vragen hoe wij de boot weer tot leven konden brengen. Zo leerde ik hoe ik onderzoek moest doen naar deze oude boten, hoe ik eerdere eigenaren kon opsporen en hoe ik financiering voor een dergelijk project kon vinden. Kortom: hoe ik het project in het algemeen moest leiden. Op een bepaald moment tijdens het proces besefte ik dat ik steeds meer geïnteresseerd raakte in het zelfstandig restaureren van deze boten. Het is een enorme teaminspanning geweest, samen met mijn vader, de botenbouwers, de stoffeerder, de elektricien, de metaalbewerkers, vele vrijwilligers en ikzelf. Nu zijn we bij de finish aangekomen. Het proces was erg zwaar, maar ook zeer de moeite waard. Het heeft mij zoveel gebracht: van vreugdevolle momenten tot veel tranen en minstens twee burn-outs. Ik ben gepassioneerd, zeer geduldig en een beetje gek. Ik geloof in mijn dromen en ik hoop dat dit project een inspiratiebron zal zijn voor mensen die twijfelen of ze hun dromen moeten volgen of genoegen moeten nemen met iets veiligers.

In andere interviews heeft u verteld dat de passie van uw vader voor boten en vakmanschap uw eigen passie heeft aangewakkerd. Wat heeft ervoor gezorgd dat u die weg bent blijven volgen?

Mijn vader is een geweldige vakman en een enorme inspiratiebron voor mij, en ik wilde eigenlijk ook datzelfde vak leren. Dus ben ik begonnen met de afwerkingswerkzaamheden. Ik heb geleerd hoe ik moet schuren en hoe ik moet vernissen. En ik denk dat ik daar best goed in ben geworden. Toen raakte ik geïnteresseerd in het houtbewerkingsvak zelf. Ik ging naar de scheepsbouwschool, maar kort nadat ik was begonnen, kreeg ik psoriatische artritis, wat de gewrichten van mijn vingers ernstig aantastte. Ik moest stoppen met school en was er vrij zeker van dat ik dit soort fysiek werk nooit meer zou kunnen doen. Het duurde ongeveer zes maanden voordat ik de diagnose kreeg en nog een paar maanden om de juiste medicatie te vinden. Op een gegeven moment besefte ik dat ik mijn hernieuwde passie voor houtbewerking weer kon nastreven. Ik heb ook een enorme passie voor het in ere herstellen van culturele geschiedenis die ooit een belangrijk onderdeel vormde van de geschiedenis van ons land en onze regio.

"Als ik ook maar één boot kan terugbrengen die 100 jaar geleden een vertrouwd gezicht was in onze archipel, dan ben ik tevreden."

Jani Vato, restaurateur van boten in Finland

Wat is volgens u essentieel voor goed vakmanschap?

Ik vind het essentieel om van zoveel mogelijk mensen te leren en te luisteren naar degenen die al heel lang in het vak zitten. Ik vraag alle professionals altijd hoe zij bepaalde dingen aanpakken. Bij het vernissen zijn er bijvoorbeeld zoveel verschillende methoden en ik vind het geweldig om ze allemaal te horen. Ik ben altijd erg dankbaar wanneer iemand de tijd neemt om mij iets bij te brengen. Zo kan ik een gulden middenweg vinden en mijn favoriete werkwijze kiezen.

Welk gereedschap gebruikt u het vaakst?

Wat Festool betreft, heb ik de laatste tijd veel mooie dingen gemaakt met de OF 1400-freesmachine. Ook de Kapex 120 en de CSC SYS 50 -tafelzaag gebruik ik regelmatig. Ik was op slag verliefd op de tafelzaag toen ik hem kreeg. Als ik geen Festool-gereedschap gebruik, ben ik vaak te vinden met een lakkwast in de hand.

Op welke manier dragen uw hulpmiddelen bij aan de efficiëntie van uw werkproces? Wat verwacht u van uw hulpmiddelen?

Nu ik het houtbewerken project voor project en gereedschap voor gereedschap aan het leren ben, heb ik echt gemerkt dat de kwaliteit van het gereedschap en de mogelijkheid om eenvoudig nauwkeurige metingen uit te voeren een enorm verschil maken. Het maakt het leerproces leuker! En het resultaat is altijd verbluffend (zelfs als ik fouten maak). Ik verwacht een uitstekende duurzaamheid en dat het gereedschap goed blijft functioneren wanneer ik nauwkeurig werk moet verrichten.

Heeft u een kenmerkend detail in uw projecten?

Aangezien wij voornamelijk restauratiewerk verrichten, is het min of meer verboden om een specifiek kenmerk op oud hout aan te brengen. Maar ik heb het gevoel dat mijn kenmerkende detail juist de aandacht voor detail zelf is. Ik wil die details benadrukken die bij veel moderne boten ontbreken en mensen helpen ze op te merken.

Is er een boot waarop u graag zou willen werken?

Ik heb een verzameling boten die erop wachten om weer tot leven te worden gewekt. Maar ik koester ook de droom om dit grote en legendarische motorjacht, de Paragon, te vinden. Het werd in 1921 hier in mijn geboortestad gebouwd, maar verdween al vroeg, tegen het einde van de jaren twintig. Als het mij niet lukt het jacht op te sporen om het te restaureren, zou ik er graag ooit een replica van bouwen. Wanneer ik met een antieke boot de zee op ga, merk ik dat ik in gedachten terug in de tijd reis. Dat komt voor mij het dichtst in de buurt van echt tijdreizen.

In hoeverre beïnvloeden traditie en uw geboorteplaats u en uw werk?

Een enorme hoeveelheid. De meeste van onze projecten zijn oorspronkelijk gebouwd in mijn geboortestad Turku, een havenstad. Van 1889 tot 1954 hadden wij daar de grootste scheepswerf van Scandinavië (Åbo Båtvarf). Zij bouwden jaarlijks meer dan 5000 boten. Ik beschouw het als mijn plicht om zoveel mogelijk boten te redden en in ere te herstellen, of de boot nu mijn eigendom is of in het bezit van iemand anders. Wij staan altijd klaar om anderen te helpen en hen te motiveren om hun boten te restaureren.

Wat wilt u dat uw volgers opmerken in uw content?

Ik heb dit account aangemaakt om mijn passie te delen en daaruit mijn eigen vorm van kunst te creëren. Nu wil ik mensen inspireren om met hun handen aan de slag te gaan, onze gezamenlijke culturele geschiedenis van de scheepsbouw wereldwijd nieuw leven in te blazen en bij mensen over de hele wereld interesse te wekken voor de Finse scheepsbouwgeschiedenis en onze prachtige archipel.

Welk onderdeel van uw werk vindt u het leukst?

Nieuwe dingen leren, interessante mensen ontmoeten, anderen inspireren en zorg dragen voor het historisch erfgoed. Mijn samenwerking met Festool is een geweldig onderdeel van mijn reis geweest. Leuke, betrouwbare gereedschappen zorgen voor plezier in het werk.